Z pozdrowieniami,

Paweł

Sytuacja językowa lezgińskiego w Azerbejdżanie i Rosji poza Dagestanem (w samym Dagestanie jest nieco lepiej) jest bardzo podobna do tego co opisujesz. Na wsi lezgiński jest -na razie- niezagrożony (ale penetracja języków oficjalnych rośnie – lepsza infrastruktura transportowa + media), ale w miastach młode pokolenie jest rosyjsko- lub azerskojęzyczne, a lezgiński zna w ograniczonym zakresie (bądź wcale).

Zgadzam się też co do tego, że symetryczna/pełna dwujęzyczność (= oba języki znam tak samo dobrze) jest rzadka i w zasadzie ograniczona do przypadków typu “mama mówi zawsze po X-owemu, a tata zawsze po Y-owemu; a i Y i X są mniej więcej jednakowo ważne poza domem w tym w szkole” (kiedy mój syn trochę podrośnie będę miał zapewne wiele ciekawych obserwacji z sytuacji nieco odmiennej -rodzice po polsku, niania po persku- ale podobnej).

Tu ciekawostka – nawet Lezgini pochodzący ze wsi i uważający lezgiński za swój jedyny język ojczysty na ogół nie potrafią liczyć po lezgińsku. To jest oczywiście znają liczebniki, nazwy działań itd. i mogą wszystko powiedzieć po lezgińsku (i podawanie cen się faktycznie po lezgińsku odbywa), ale wszelkie ‘obliczenia w głowie’ prowadzą w myślach po azersku (bo w tym języku jest prowadzona arytmetyka w podstawówce; po lezgińsku jest tylko przedmiot ‘język lezgiński’)

Technologie. Z jednej strony dzięki nim penetracja i presja języka większościowego wzrasta, ale z drugiej – coraz niższe koszty pozwalają wykroić nowe nisze dla języków mniejszościowych. W zachodniej Afryce dzięki ‘boomowi komórkowemu’ coraz więcej ludzi pisze (sms-y) w językach lokalnych. Coraz łatwiej też o lokalizację oprogramowania etc. Oczywiście takie oddolne pozytywy mogą przeważyć tam, gdzie zasoby i presja języka urzędowego są najsłabsze (jak w Afryce właśnie).

Z resztą uwag się oczywiście zgadzam.

Wydaje mi się, że interesująca sytuacja panuje w Belgii, gdzie diglosja ma miejsce. Naturalnie można się spierać na temat tego czy Walończycy mają podobną znajomość flamandzkiego jak Flamandczycy francuskiego, ale rzecz w tym, że w kraju tym obowiązują dwa języki, które zarówno de iure i de facto są równoprawne, co jest swoistym ewenementem. Do tego można dorzucić, że trzecim językiem Belgii jest niemiecki, który dominuje w gminie Eupen tuż przy granicy niemieckiej i pod względem szeroko rozumianego prestiżu wcale nie stoi na przegranej pozycji. I wreszcie Luksemburg, który przynajmniej na papierze zdaje się być idealnym krajem, w którym panuje nawet triglosja.

I jeszcze, skoro jesteśmy przy tematyce pokrewnej językowi niemieckiemu, trudno byłoby nie wspomnieć o Schwytzerdeutschu. Otóż dialekty szwajcarskie, mimo ich niższego statusu w stosunku do urzędowego Hochdeutscha, są używane bardzo szeroko chociażby w szwajcarskiej telewizji i udział z roku na rok ten wzrasta. O ile jeszcze kilkanaście lat temu należało to do swoistego folkloru, tak obecnie dla niemieckojęzycznych Szwajcarów jest to sytuacja całkiem normalna – audycje często są nadawane z napisami w Hochdeutschu. Dialekty dominują też w życiu codziennym mieszkańców, nierzadko mieszając elementy jednego jak i drugiego standardu, tak jak chociażby w kantonie Valais/Wallis.

Zapytałem się znajomą z depertamentu Cusco w Peru, w którym języku myśli, w keczua, czy po hiszpańsku. Odpowiedziała: “Zwykłam to robić w obu, ale w większości w keczua”. I jest to ciekawa odpowiedź, bo od dziecka edukację odebierała w języku hiszpańskim, od iluś lat (od wyjazdu na studia) nie ma ani jednej osoby, z którą mogłaby rozmawiać w keczua i mimo pewnych keczuańskich kalek w Jej hiszpańskim, jakie dostrzegam, ciężko byłoby mi nie przyznać Jej poziomu C2 w j.hiszp., a mimo to nadal myśli zasadniczo w keczua.

Tak więc wydaje mi się, że i na obszarach dwujęzycznych, Ci “ludzie dwujęzyczni” są jednak umysłowo ukształtowani z przewagą jednego języka, a drugi jest niejako obcy, lub też -może lepiej powiedziawszy- drugi, drugorzędny. Nasuwa się więc pytanie, czy kompletna dwujęzyczność jest w ogóle możliwa, ale jeśli tak, spodziewam się, że charakteryzuje się nią bardzo niewielki odsetek ludzi uznawanych za dwujęzycznych. Pierwszy język, jakiego się uczymy, nas w pewnien sposób kształtuje.

Znacznie prostsza jest zmiana dialektu, przez modyfikację obecnego idiolektu, ale to co innego niż zmieszczenie w głowie dwóch kompletnie odmiennych języków na równi ze sobą. Tutaj można nawiązać do punktu pierwszego, jaki wymieniłeś. Istnieje niebezpieczeństwo uznania dialektu / blisko spokrewnionego języka za niepoprawny wariant języka o większym prestiżu, jak i łatwiejsze przenikanie kalek językowych. Niemniej myślę, że największym zagrożeniem (oraz jedynym w przypadku języków niespokrewnionych) jest nie wchłanianie etnolektów przez te bardziej prestiżowe, ale sytuacja, w której przykładowo pierwszorzędnie keczuańskojęzyczni rodzice, do swoich dzieci mówią po hiszpańsku.

O możliwych przyczynach dlaczego rodzice przestają mówić do swoich dzieci w swoim pierwszym języku, a zamiast niego mówia w drugim, już rozmawialiśmy zarówno na forum, jak i w Twoim artykule “Dlaczego tak niewielu ludzi mówi po baskijsku?”. Myślę, że ogólnie aby była możliwa do utrzymana względna dwujęzyczność (“względna”, bo przyjmuję, że jeden język i tak przeważa), gdy drugorzędnie opanowywany z języków jest oficjalny i praktyczniejszy, nie może dojść do rozrzedzenia użytkowników języka “mniej prestiżowego” na określonym obszarze, a liczba użytkowników języka nie może zbyt zmaleć.

Udało mi się dotrzeć do dwujęzycznych użytkowników keczua będących w miastach (wyjazd na studia itp.), ale nie do pochodzących z miast. Keczua używany jest na andyjskich obszarach wiejskich, gdzie nie ma dostępu do internetu, nie ma telefoni komórkowej i są duże trudności z telefonią stacjonalną. Są to obszary dość odizolowane, do których nie emigrują hiszpańskojęzyczni ludzie z miast. Użycie keczua utrzyma się tam tak długo, jak hiszpańskiego będą się uczyć jako języka drugiego. To się potrafi zmienić w ciągu jednego pokolenia i obecnie się zmienia, bo rodzice uznają hiszpański za język przydatniejszy dla swoich dzieci z powodów oczywistych.

Póki co nie chcę się rozwlekle wypowiadać o polityce peruwiańskich władz, ale wydaje mi się, że władze i mający poparcie władz zatrwardziały wróg tradycji pogańskich czyli Kościół, raczej wiele dobrego dla zachowania lokalnych tradycji i języka nie robią.

Ah, and to be unambiguous: “next autumn” = autumn 2013, Aleksander has not turned 2 yet.

I’m presenting a paper on nationalism in the literary criticism of Mohammad-Taqi Bahar and how it shaped his (and others’) views of India and the sabk-e hendi poetry.

Are you presenting a paper? What about?