Perski – lekcja 3 “mieć”

Ostatnia na razie porcja kursu perskiego – trzecia lekcja wraz ze słowniczkiem.

Dialogi…

سلام، خسته نباشید، حال شما خوبه؟

salām, chaste nabāszid, hāl-e szomā chube?

سلام، خیلی ممنون، شما چطورید؟

salām, chejli mamnun, szomā czetourid?

مرسی، متشکر. به شما یک کاری دارم اگر آزادید

mersi, motszakker. be szomā jek kāri dāram agar āzādid

ببخشید، اما متاسفانه وقت آزاد ندارم. این روزها خیلی سر من شلوغه. امروز هم ساعت دو درس زبان فارسی دارم در دانشگاه تهران.

bebachszid ammā mota’sefāne waght-e āzād nadāram. in ruzhā chejli sar-e man szolughe. emruz ham sā’at-e do dars-e zabān-e fārsi dāram dar dāneszgāh-e tehrān

الان ساعت چنده؟

alān sā’at czande?

یک و نیمه

jek-o nime.

پس هنوز وقت هست. برای این کار پنج دقیقه هم کافیه

pas hanuz waght hast. barā-je in kār 5 daqiqe ham kāfije.

ببخشید اما فرصت نیست. یک کار دیگری دارم پیش از دانشگاه. شاید بعد از درس، ساعت چهار؟

bebachszid, ammā forsat nist. jek kār-e digar ham dāram pisz az dāneszgāh, szājad ba’d az dars, sā’at-e czahār?

خیلی خوب. من اینجا منتظر شما هستم

chejli chub. man indżā montazer-e szomā hastam

***

نویسندگان مورد علاقهٔ شما کدامند؟

newisandegān-e moured-e alāqe-je szomā kodāmand?

من هیچ علاقه‌ای ندارم به داستان و رمان و نظیر آنها

man hicz alāqei nadāram be dāstān-o romān-o nazir-e ānhā

یعنی برای شما، مثل برای خیلی ایرانیان فقط شعر مهم است؟

ja’ni barā-je szomā, mesl-e barā-je chejli Irānijān, faqat sze’r mohemme?

بله، دقیقاً. هم شعر کلاسیک دوست دارم، هم شعر معاصر. از شاعران معاصر صهراب سپهری و احمد شاملو هر دو خیلی قوی‌اند و شعرهای بسیار زیبا دارند

bale, daqiqan. ham sze’r-e kelāsik dust dāram, ham sze’r-e mo’āser. az szā’erān-e mo’āser Sohrāb-e Sepehri wa Ahmad-e Szāmlu har do chejli qawiand, wa sze’r-e besjār zibā dārand

***

ببخشید آقا، تئاتر شهر کجاست؟

bebachszid āqā, teātr-e szahr kodżāst?

در پارک لاله، در مرکز شهر

dar pārk-e lāle, dar markaz-e szahr

آیا خیلی از اینجا دور است؟

ājā chejli az indżā dur ast?

نه‌خیر، فقط بیست دقیقه با ماشین. راه آنجا آسان است.

na chejr, faqat bist daqiqe bā māszin. rāh-e āndżā āsān ast

ولی من ماشین ندارم

wali man māszin nadāram

اشکالی ندارد. از اینجا به پارک شهر یک اتوبوس هست.

eszkāli nadāre. az indżā be pārk-e lāle jek otubus ham hast

Gramatyka:

1. Odmiana czasownika dāsztan ‘mieć’ w czasie teraźniejszym

دارم dāram – mam; ندارم nadāram – nie mam

داری dāri – masz; نداری nadāri – nie masz

دارد dārad – ma; ندارد nadārad – nie ma

داریم dārim – mamy; نداریم nadārim – nie mamy

دارید dārid – macie; ندارید nadārid – nie macie

دارند dārand – mają; ندارند nadārand – nie mają

Uwagi: wszystkie czasowniki poza budan: a) tworzą przeczenie poprzez dodanie cząstki na- do formy twierdzącej i b) mają w 3 os. lp. w czasie teraźniejszym końcówkę -ad (jedynie بودن budan ma końcówkę zerową – هست hast / است ast), która w mowie potocznej przechodzi w -e (identycznie jak hast/ast).

Czasownik داشتن dāsztan używany jest do wyrażania posiadania:

من ماشین دارم man māszin dāram

او هیچ وقت پول ندارد u hicz waght pul nadārad

گربه چهار پا دارد gorbe czahār pā dārad

… także w sensie przenośnym / symbolicznym

تهران هوای خوبی ندارد Tehrān hawā-je chubi nadārad

سهراب سپهری یک شعر بسیار زیبائی دارد به عنوان صدای پای آبSohrāb-e Sepehri jek sze’r-e besjār zibāi dārad be onwān-e “sedā-je pā-je āb”

برادر کوچک دوست تو چند سال دارد Barādar-e kuczek-e dust-e to czand sāl dārad? (= ile ma lat)

این کتاب چنده قابلی ندارد In ketāb czande? Qābeli nadārad

Tworzy także czasowniki złożone: دوست داشتن dust dāsztan ‘lubić, kochać’; علاقه داشتن alāqe dāsztan ‘mieć zamiłowanie do, lubić’


مثل این‌که تو خیلی کتاب دوست داری. روی میز تو همیشه چند کتاب باز هست.

Mesl-e inke to ketāb chejli dust dāri. Ru-je miz-e to hamisze czand ketāb-e bāz hast.

(mesl-e inke = wygląda na to, że)

… i bywa też czasownikiem pomocniczym, ale o tym kiedy indziej.

2. ی “i” nieokreśloności

Ponieważ słownikowa forma perskiego rzeczownika równie dobrze jak liczbę pojedynczą może oznaczać liczbę mnogą (کتاب ketāb to zarówno ‘książka’ jak i ‘książki’), do mówienia o przedmiotach pojedynczych, ale nie konkretnych (“jakaś [jedna] książka” ale nie “ta książka”) używa się sufiksu ی -i dołączanego do rzeczownika. Po pisze się go w następujący sposób: صدائی sedāi ‘jakiś głos’; خانه‌ائی chānei ‘jakiś dom’; دانشجوائی dāneszdżui ‘jakiś student’.

Sufiksowi -i towarzyszyć może słowo یک jek ‘jeden’ umieszczone przed rzeczownikiem, możliwa jest też konstrukcja z یک jek ale bez ی -i. Te trzy możliwości یک کتابی jek ketabi یک کتاب jek ketab کتابی ketabi różnią się znaczeniowo jedynie bardzo nieznacznie, jeśli w ogóle.

W zdaniach przeczących ی -i znaczy “żaden”

مشکلی نیست moszkeli nist – nie ma żadnej trudności

قابلی ندارد qābeli nadārad – nie ma żadnej wartości

او هیچ ماشینی ندارد u hicz māszini nadarad – on nie ma żadnego samochodu

قابلی qābeli / اشکالی eszkāli / نیازی ندارد nijāzi nadārad = nie ma wartości / kłopotu / potrzeby

Przy użyciu -i w łańcuchach ezafetowych dołączane jest one do ostatniego ich członu:

او آدم خوبیه u ādam-e chubie – on jest dobrym człowiekiem

شعر زیبائی sze’r-e zibāi – (pewien, jakiś) piękny wiersz

dla kontrastu شعر زیبا sze’r-e zibā może znaczyć “piękna poezja” “piękny wiersz” “piękne wiersze”.

پیش در سفارت یک مردی هست. شاید یکی از دیپلومات‌هاست؟ نه، ایرانیه

pisz-e dar-e sefārat jek mardi hast. szājad jeki az diplomāthāst? na, irānije.

من نانشجوی دانشگاه ورشو‌ام

man dāneszdżu-je dāneszgāh-e warszou’am.

چه رشته‌ائی

cze resztei?

چیز cziz ‘rzecz’ + ی i = چیزی czizi ‘coś’

کس kas ‘osoba; słowo nie używane samodzielnie’ + ی i = کسی kasi ‘ktoś’

یک jek + ی i = یکی jeki ‘jeden, ktoś’

Liczba mnoga:

Do tworzenia liczby mnogiej używa się kilku sufiksów, podstawowymi z których są ان ān i ها hā. Oprócz nich występują także liczne sufiksy liczby mnogiej zapożyczone z arabskiego oraz tak zwana liczba łamana.

ها hā może być dołączony praktycznie do każdego wyrazu, choć w przypadku słów oznaczających osoby, preferowany jest sufiks ان -ān (inaczej mówiąc, wersja z ها -hā choć zawsze możliwa, nie zawsze jest używana).

سرها sarhā, میزها mizhā, کتابها ketābhā, ماشینها māszinhā, خانه‌ها chānehā, مردها mardhā, زنها zanhā, خانمها chānomhā (ale nie ma formy *āqāhā)

ان -ān jest podstawowym sufiksem tworzącym liczbę mnogą od rzeczowników oznaczających ludzi lub – dużo rzadziej – zwierzęta (istnieje także kilka wyrazów oznaczających pojęcia abstrakcyjne, które tworzą liczbę mnogą z ان -ān, ale powiemy o nich później). Po samogłosce ma postać یان -jān, zaś w kończących się na -ande wyrazach powstałych z dawnych imiesłowów گان -gān

پسران pesarān, دختران dochtarān, ایرانیان irānijān, دانشجویان dāneszdżujān, آقایان āqājān, زنان zanān, (ale nie ma formy *chānomān), شیران szirān (‘lwy’), نویسندگان newisandegān (od نویسنده newisande – piszący, pisarz)

Możliwe są sytuacje, gdzie w zależności od użytego sufiksu, forma liczby mnogiej ma nieco inne znaczenia: سرها sarhā ‘głowy’ (organy ciała); سران sarān ‘przywódcy (np. krajów/rodów itp).’

Pytanie o godzinę:

ساعت چنده؟ sā’at czand e? = która godzina?

ساعت دو است sā’at-e do ast = jest druga

ساعت پنج و نیم sā’at-e pandż-o nim = wpół do szóstej

ساعت سه sā’at-e se = trzecia, o trzeciej (هر روز ساعت سه من در خانه‌ام har ruz sā’at-e se man dar chāneam = codziennie o trzeciej jestem w domu)

سه ساعت se sā’at = trzy godziny (ترافیک خیلی سنگینه سه ساعت در راه هستیم terāfik chejli sangine se sā’at dar rāh hastim = są ciężkie korki, jesteśmy trzy godziny w drodze)

نیم ساعت nim sā’at = pół godziny (نیم ساعت دیگار آنجا هستیم nim sā’at-e digar āndżā hastam = za pół godziny tam będę)

Drobne uwagi
Użycie ezafetu

بچه‌های این کوچه baczczehā-je kucze (dzieci z tej ulicy); راه مدرسه rāh-e madrase (droga do szkoły)

شلوغ szolugh – głośny, tłoczny, w nieładzie, w zamieszaniu; سر من شلوغ است sar-e man szolughe = jestem bardzo zajęty

شاید szājad = może, wyraz nieodmienny

به تو کار دارم be to kār dāram = mam do ciebie sprawę

کاری نداری؟ kāri nadāri? = czy masz coś jeszcze? (jedna z formułek sygnalizujących chęć zakończenia rozmowy).

سر sar jest również przedimkiem ezafetowym: سر میز sar-e miz – przy stole; سر فرصت sar-e forsat – przy okazji

با ماشین bā māszin/اتوبوس otubus/ قطار qatār – samochodem, autobusem, pociągiem

Słówka do lekcji 3

اشکال eszkāl – trudność, kłopot

پا pā – noga, stopa, łapa

پول pul – pieniądze

ترافیک terāfik – ruch uliczny

داستان dāstān – opowiadanie

رمان romān – powieść

ساعت sā’at – godzina, zegar

سر sar – głowa;

شیر szir – lew

صدا sedā – dźwięk, głos

عنوان onwān – tytuł

فرصت forsat – okazja; sposobność

قطار qatār – pociąg

ماشین māszin – samochód

نویسنده newisande – pisarz

نیم nim – połowa, pół

هوا hawā – powietrze, pogoda

آزاد āzād – wolny

شلوغ szolugh – tłoczny, głośny, w nieładzie, w zamieszaniu

قوی qawi – silny

کلاسیک kelāsik – klasyczny

معاصر mo’āser – współczesny

مهم mohemm – ważny

نظیر nazir – podobny و نظیر آنها wa nazir-e ānhā = i im podobne

پیش pisz-e – przed (jakimś miejscem)

پیش از pisz az – przed (= wcześniej)

بعد از ba’d az – po

سر sar-e – przy

شاید szājad – może

دوست داشتن dust dāsztan – kochać, lubić

علاقه داشتن alāqe dāsztan – lubić coś, mieć do czegoś zamiłowanie

بیست bist – 20

بیست و یک bist-o jek – 21

بیست و دو bist-o do – 22

سی si – 30

سی و چهار si-o czahār – 34

چهل – czehel – 40

پنجاه – pandżāh – 50

شصت – szast – 65

هفتاد – haftād – 70

هشتاد – hasztād – 80

نود – nawad – 90

صد – sad – 100